Vài trò của điều hòa cảm giác trong can thiệp trẻ tự kỷ

 

Phần lớn trẻ em bị chứng tự kỷ sẽ bị rối loạn cảm giác của một hoặc nhiều giác quan. Điều hòa cảm giác là một trong những vấn đề phổ biến nhưng dễ bị bỏ sót, trong khi nó ảnh hưởng sâu sắc đến hành vi, khả năng học và hòa nhập của trẻ. Với tư cách là chuyên gia, mình sẽ trình bày một cách chuyên sâu, rõ ràng và có tính ứng dụng cao như sau:

🧠 I. Rối loạn cảm giác ở trẻ tự kỷ là gì?

Rối loạn xử lý cảm giác (Sensory Processing Disorder – SPD) là tình trạng hệ thần kinh của trẻ xử lý thông tin cảm giác không điển hình.          
Trẻ có thể:

• Phản ứng quá mức với kích thích (quá nhạy – hypersensitive)
• Phản ứng quá ít hoặc không để ý đến kích thích (ít nhạy – hyposensitive)
• Hoặc tìm kiếm cảm giác mạnh liên tục (sensory seeking)

Rối loạn cảm giác thường gặp ở 70–90% trẻ có rối loạn phổ tự kỷ (Tomchek & Dunn, 2007).

🔎 II. Biểu hiện rối loạn cảm giác theo từng hệ cảm giác

1. Hệ xúc giác (da, chạm, áp lực)

Quá nhạy
Không thích bị chạm, không thích mặc quần áo, sợ cắt tóc

Ít nhạy/Tìm kiếm

Thích bóp, chà xát, va đập mạnh, thích trườn lên người khác

2. Hệ tiền đình (cân bằng, chuyển động)

Quá nhạy
Sợ đu, sợ nhún, sợ bước cầu thang

Tìm kiếm cảm giác

Nhún nhảy liên tục, thích quay vòng, leo trèo, không ngồi yên

3. Hệ cảm giác bản thể (proprioception – cảm nhận vị trí cơ thể)

Biểu hiện điển hình
Đụng mạnh, hay xô người khác, thích ôm chặt, khó điều phối chuyển động, vụng về

4. Thị giác – Thính giác – Vị giác

Thính giác

Qúa nhạy: Bịt tai khi nghe tiếng máy hút bụi, còi xe

Ít nhạy: Ít phản ứng với gọi tên, thích tiếng ồn lớn

Thị giác

Quá nhạy: Sợ ánh sáng chói, không nhìn thẳng

Ít nhạy: Nhìn xoay vòng đồ vật, chăm chăm vào chi tiết

Vị giác/khứu giác:

Quá nhạy: Kén ăn, sợ mùi

Ít nhạy: Ngậm đồ không ăn được, liếm mọi thứ

🎯 III. Mục tiêu can thiệp rối loạn cảm giác

• Không ép trẻ chịu đựng cảm giác khó chịu, mà:
• Tạo điều kiện để điều hòa hệ cảm giác – từ đó giúp trẻ:
• Tăng khả năng tập trung, ngồi học
• Giảm hành vi tiêu cực do quá tải cảm giác
• Học cách tự điều chỉnh cơ thể

🏃‍♂️ IV. Các bài tập giúp trẻ tự kỷ điều hòa cảm giác

🔹 1. Bài tập hỗ trợ hệ tiền đình (cân bằng & định hướng cơ thể)

Mục đích	Bài tập
Giúp ổn định hưng phấn thần kinh, cải thiện cân bằng	- Đu xích đu chậm (loại tổ chim) - Lăn người trên thảm mềm - Đi trên đường zích zắc, thăng bằng - Tập yoga trẻ em

🔹 2. Bài tập hệ cảm giác bản thể (proprioception)

Mục đích	Bài tập
Tăng nhận thức cơ thể, giảm hành vi tìm kiếm mạnh	- Kéo đẩy đồ vật nặng (hộp, xe) - Leo cầu thang, bò dưới bàn - Ôm gối, chui túi ngủ - Nhảy tại chỗ, nhún trên đệm

🔹 3. Bài tập hệ xúc giác

Mục đích	Bài tập
Giúp trẻ làm quen với cảm giác chạm đa dạng	- Chơi với cát, gạo, bột nặn - Vẽ ngón tay bằng sữa chua hoặc kem cạo râu - Tắm nước ấm với bong bóng - Cho trẻ chọn đồ mặc chất liệu khác nhau

🔹 4. Bài tập hỗ trợ thị – thính – vị giác

Hệ cảm giác	Bài tập
Thính giác	Nghe nhạc nhẹ, dùng tai nghe chặn tiếng Chơi lắng nghe tiếng động nhỏ
Thị giác	Chơi xếp hình, tìm vật theo màu Giảm ánh sáng mạnh, đeo kính lọc ánh sáng
Vị giác	Cho thử thức ăn mới từ ít đến nhiều Cho ngậm ống hút, gặm thức ăn cứng để kích hoạt miệng

💡 V. Nguyên tắc triển khai

• Chọn bài tập phù hợp với hồ sơ cảm giác của từng trẻ (có thể dùng công cụ Sensory Profile hoặc quan sát lâm sàng).
• Làm hàng ngày, trong các hoạt động vui vẻ – không gây căng thẳng.
• Luôn theo dõi phản ứng của trẻ: nếu thấy quá kích thích → điều chỉnh cường độ, thời lượng.
• Kết hợp với chuyên viên hoạt động trị liệu (OT) nếu có điều kiện.

📁 Nếu bạn cần:

• Tài liệu hướng dẫn cha mẹ các bài tập điều hòa cảm giác bằng hình ảnh (PDF),
• Mẫu hồ sơ cảm giác đơn giản để sàng lọc tại nhà hoặc trung tâm,
• Slide tập huấn cảm giác cho phụ huynh/giáo viên,

 ==>> Hãy liên hệ ngay với TT An Phúc Thành để được hỗ trợ tốt nhất cho các vấn đề của trẻ. Hãy kết nối zalo số: 0386.386.286 (Thầy Hòa).